Wskaźnik rotacji zapasów pokazuje, ile razy w roku sprzedaje się średni zapas: koszt sprzedanych towarów dzielony przez średni zapas w cenach zakupu. Punkt zamawiania to stan, przy którym zamawiasz ponownie: średnia sprzedaż dzienna × czas dostawy + zapas bezpieczeństwa. Zapas bezpieczeństwa pokrywa szczyty sprzedaży i opóźnienia dostawcy, a ekonomiczną wielkość zamówienia liczy formuła Wilsona.
Te cztery liczby odpowiadają na dwa pytania, które w sklepie rozstrzyga się na oko: kiedy zamawiać i ile. Pomyłka w jedną stronę — towaru brakuje i klienci idą gdzie indziej; w drugą — pieniądze miesiącami leżą na półce. Poniżej: każdy wzór, jeden przykład od początku do końca i skąd wziąć dane.
Kiedy się o to pyta
Sklep ma już kilkaset produktów, a zamówienia u dostawcy idą „kiedy widać, że mało”. Jedne produkty kończą się w środku sezonu, inne leżą pół roku. Właściciel szuka „wskaźnik rotacji zapasów”, potem „ile zapasu bezpieczeństwa trzymać” i „kiedy zamawiać u dostawcy”.
Najczęściej pada pytanie o normę rotacji. Uniwersalnej normy nie ma: elektronika i odzież rotują zupełnie inaczej. Porównuj produkt z nim samym w poprzednim okresie i z innymi produktami tej samej kategorii.
Jak obliczyć wskaźnik rotacji zapasów
Rotacja to koszt sprzedanych towarów w okresie podzielony przez średni zapas w tych samych cenach zakupu. Rotacja w dniach pokazuje to samo z drugiej strony: na ile dni sprzedaży wystarcza średni zapas.
Przykład umowny, liczby nie są danymi rynkowymi. W ciągu roku sprzedano towar za 500 000 zł w cenach zakupu, zapas na początek roku wynosił 92 000 zł, na koniec 75 000 zł. Średni zapas to 83 500 zł, rotacja 500 000 ÷ 83 500 ≈ 6 razy w roku, rotacja w dniach 365 ÷ 6 ≈ 61 dni.
Licz w cenach zakupu, nie sprzedaży, bo marża sztucznie podbija wskaźnik. Przy nierównym stanie bierz średnią ze stanów miesięcznych zamiast tylko dwóch dat.
Ile trzymać zapasu bezpieczeństwa
Zapas bezpieczeństwa to ilość, która zostaje w magazynie na dni, gdy sprzedaż jest wyższa niż zwykle albo dostawca się spóźnia. Najprostszy wzór bierze najgorszy przypadek z Twoich własnych danych:
W przykładzie produkt sprzedaje się średnio po 10 sztuk dziennie, w szczytowe dni po 15; dostawca zwykle dowozi w 5 dni, najdłużej w 7. Zapas bezpieczeństwa = 15 × 7 − 10 × 5 = 105 − 50 = 55 sztuk.
Jeśli sprzedaż jest równa, a czas dostawy pewny, wystarczy mniej. Jeśli dostawca często się spóźnia, zanim podniesiesz zapas, sprawdź, czy ten sam towar da się kupić u innego.
Kiedy zamawiać: punkt zamawiania
Punkt zamawiania to stan, przy którym składasz zamówienie u dostawcy, żeby nowy towar przyjechał, zanim skończy się stary. Jeśli towar mimo to się skończy, sprzedaży nie trzeba wstrzymywać — zobacz, jak prowadzić przedsprzedaż i zamówienia na brakujący towar.
Ile zamawiać: formuła Wilsona
Ekonomiczna wielkość zamówienia (formuła Wilsona, EOQ) to ilość, przy której roczna suma kosztów składania zamówień i przechowywania jest najmniejsza.
W przykładzie roczny popyt to 10 × 365 = 3 650 sztuk, złożenie i dostawa jednego zamówienia kosztują 120 zł, przechowanie jednej sztuki 8 zł rocznie. √(2 × 3 650 × 120 ÷ 8) = √109 500 ≈ 331 sztuk, czyli około 11 zamówień w roku.
Wzór nie zna rabatów ilościowych, minimum logistycznego dostawcy ani miejsca w magazynie. Traktuj wynik jako punkt odniesienia i zaokrąglij do wielkości opakowania lub minimalnego zamówienia.
Cały przykład w jednej tabeli
| Wskaźnik | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| Wskaźnik rotacji | 500 000 ÷ 83 500 | 6 razy w roku |
| Rotacja w dniach | 365 ÷ 6 | 61 dni |
| Zapas bezpieczeństwa | 15 × 7 − 10 × 5 | 55 szt. |
| Punkt zamawiania | 10 × 5 + 55 | 105 szt. |
| Ekonomiczna wielkość zamówienia | √(2 × 3 650 × 120 ÷ 8) | 331 szt. |
Gdzie te wzory zawodzą
- Sezonowość. Średnia roczna zaniża punkt zamawiania w sezonie. Licz z ostatnich 4–8 tygodni albo z tego samego sezonu rok wcześniej.
- Dni bez towaru. Gdy towaru nie było, nie było też sprzedaży, więc średnia wychodzi niższa niż prawdziwy popyt. Pomiń takie dni.
- Kilka magazynów. Rotację i punkt zamawiania licz osobno dla każdego magazynu, z którego wysyłasz.
- Towar niechodliwy. Produktu z rotacją bliską zera nie naprawi wzór, trzeba go wyprzedać. Jak: dead stock (po angielsku).
Skąd wziąć liczby bez ręcznego liczenia
Każdy wzór potrzebuje trzech danych: stanu w każdym magazynie na dzień, sprzedaży dziennej i czasu dostawy dostawcy. Jeśli stany są w arkuszu, już pierwsza liczba jest przybliżona. W Elbuz stan liczy się z zatwierdzonych dokumentów (PZ, sprzedaż, przesunięcie, inwentaryzacja), a dziennik ruchu pokazuje każdą zmianę z datą: z niego bierzesz średni zapas i sprzedaż dzienną. Jak to działa: program magazynowy dla sklepu internetowego.
Czego nie zrobi: punktu zamawiania ani ekonomicznej wielkości zamówienia Elbuz sam nie liczy — wzory z tego artykułu stosujesz do wyeksportowanych danych w arkuszu.
Magazyn w ElbuzStany z dokumentów i dziennik ruchu, 14 dni za darmo
Najczęstsze pytania
Jak obliczyć wskaźnik rotacji zapasów?
Podziel koszt sprzedanych towarów za rok przez średni zapas w cenach zakupu; średni zapas to suma zapasu na początek i koniec okresu podzielona przez dwa. W przykładzie to 500 000 ÷ 83 500 ≈ 6.
Jaki wskaźnik rotacji zapasów jest dobry?
Zależy od kategorii: towary szybko psujące się lub starzejące rotują częściej. Porównuj z poprzednim okresem i z produktami tej samej kategorii, a nie z cudzą normą.
Czym punkt zamawiania różni się od zapasu bezpieczeństwa?
Zapas bezpieczeństwa to rezerwa na szczyty i opóźnienia, której nie planujesz ruszać. Punkt zamawiania to stan, przy którym zamawiasz: sprzedaż w czasie dostawy plus zapas bezpieczeństwa.
Co to jest formuła Wilsona?
Wzór na ekonomiczną wielkość zamówienia: √(2 × roczny popyt × koszt zamówienia ÷ roczny koszt przechowania sztuki). Daje ilość o najniższej sumie kosztów zamawiania i przechowania.
Jak często przeliczać punkt zamawiania?
Za każdym razem, gdy zmienia się sprzedaż albo czas dostawy, a dla towarów sezonowych przed każdym sezonem.
